6 वी मराठी ९ वारली चित्रकला

 ९

वारली चित्रकला

१. प्रश्नोत्तरे

(1)* प्रश्न १. दोन-तीन वाक्यांत उत्तरे लिहा :

(१) महाराष्ट्रातील आदिवासी कलांचा समृद्ध वारसा कशाकशातून दिसून येतो ? 

उत्तर : महाराष्ट्रातील आदिवासी कलांचा वारसा समृद्ध व उच्च दर्जाचा आहे. हा वारसा वारली चित्रे, लाकडी कोरीव काम, मुखवटे, मातीच्या मूर्ती, पाषाणमूर्ती, धातुकाम, वादये, शिकारीची साधने व इतर कलात्मक वस्तूंमध्ये दिसून येतो.

(२) आदिवासी लोक चित्रे काढताना कोणकोणत्या साहित्याचा वापर करतात ?

उत्तर : आदिवासी लोक चित्रे काढताना रंगांचा अतिशय कमी वापर करतात. तांदळाचे पीठ, गेरू, काजळी, हळद, कुंकू, रंगीत फुले व झाडांचा चीक या साहित्याचा वापर ते चित्रे काढताना करतात.

(३) वारली चित्रकार झाडे कशी रंगवतात ?

उत्तर : वारली चित्रकार झाडे रंगवताना नेहमीच ती मुळाकडून वर शेंड्यांपर्यंत रंगवतात. त्यातून सहजपणे झाड वर उगवण्याची भावना प्रकट होते. जीवनाचा विकास करणारे उदयोन्मुख जीवन ते रंगवतात. 

(४) वारली चित्रकाराने पाकळ्या व फांद्यांच्या आकारांतून काय घेतले?

उत्तर : वारली चित्रकाराने पाकळ्यांच्या आकारांतून रेषांचा बाक घेतला. फांदयांच्या आकारांतून त्याने रेषांची वळणे घेतली.

(५) वारली चित्रकला समजून घेण्यासाठी काय करावे लागते ?

उत्तर : वारली चित्रकला समजून घेण्यासाठी वारली लोकांच्या छोट्या छोट्या वस्त्यांत फिरावे लागते.त्यांच्यातील कलाविष्कारांचा शोध घ्यावा लागतो. तिथला निसर्ग बारकाई नेन्याहाळावा लागतो.

(2)* प्रश्न २. थोडक्यात उत्तरे लिहा :

(१) वारली चित्रकलेत कोणकोणत्या विषयाला धरून भित्तिचित्रे रेखाटलेली आहेत ?

उत्तर : वारली चित्रकलेचे पोषण त्यांची संस्कृती, परंपरा व परिसरातील निसर्ग या घटकांवर झाले आहे. वारली चित्रकलेत प्रामुख्याने धार्मिक विधी, लग्न विधी, दैनंदिन जीवन व लोकजीवन चितारलेले असते. आजूबाजूच्या परिसरातील पशुपक्षी, वृक्षवेली, नदीनाले, डोंगर, पहाड, वने, जंगले, नृत्ये, घरदार, शेतीचे हंगाम, शिवारे, जत्रा इत्यादी अनेक विषयांना धरून भित्तिचित्रे रेखाटली जातात.

(२) वारली चित्रकार त्यांच्या चित्रकलेतून जीवनाबद्दलचा सकारात्मक दृष्टिकोन कसा मांडतात ?

उत्तर : वारली चित्रकलेत रोजच्या जीवनातील त्रिकोण, चौकोन, वर्तुळ हे मूलभूत आकार असतात. आपल्या शरीरासारखी उभी रेषा त्यांच्या चित्रात रंगवलेली असते. वारली चित्रकार झाडे रंगवताना नेहमीच मुळाकडून शेंड्यापर्यंत वर रंगवत जातो. दुसऱ्या चित्रकारासारख्या वरून खाली रेषा काढत नाही. अगदी सहजपणे त्यातून झाड वर उगवण्याची भावना प्रकट होते. खाली भूमीकडे म्हणजे मृत्यूकडे नेणारे नकारार्थी जीवन ते रंगवत नाहीत. भूमीतून वर उगवणारे, जीवनाचा विकास करणारे उदयोन्मुख जीवन ते चितारतात. असा जीवनाबद्दलचा सकारात्मक दृष्टिकोन वारली चित्रकार त्यांच्या चित्रकलेतून मांडतात.

(3)प्रश्न ३. वारली चित्रकार कोणत्या आकारांतून कोणत्या रेषा घेतात, ते लिहा :

उत्तरे:

(1) पानांच्या आकारांतून_त्रिकोण व अंडाकृती

(2) चंद्रकलेच्या आकारातून_कमान

(3) इंद्रधनुष्याच्या आकारातून -अर्धवर्तुळ

(4) पक्ष्यांच्या भराऱ्यांतून_समांतर

(5) माशांच्या पोहण्यातून_उभ्या-आडव्या

(6) चंद्राच्या आकारातून_गोल

(4)प्रश्न ४. वारली कला आता वारली समाजाच्या बाहेर पडली आहे, असे का म्हटले असेल ?

उत्तर : वारली कलेचा आता सर्वत्र वापर होताना दिसतो. हल्ली टी-शर्टस्, साडी, कुर्ता, बेडशीट्स, पिशव्या, पर्स, भेटवस्तू, भेटकार्ड यांवर वारली चित्रकला रेखाटली जाते. या वस्तूंना सर्वत्र मागणी आहे. तसेच घराच्या भिंती व आली सजावट यांसाठीही वारली चित्रकलेचा मोठ्या प्रमाणावर वापर होताना दिसतो. वारली चित्रकला आता देशी प्रसिद्ध पावली आहे. या सर्व कारणांमुळे वारली कला आता वारली समाजाच्या बाहेर पडली आहे, असे महटले असेल.

मुक्तोत्तरी प्रश्न

(5)• शाळेच्या किंवा वर्गाच्या भिंतींवर चित्रे काढायची आहेत. त्यासाठी तुम्ही कोणकोणते विषय सुचवाल

 उत्तर : (१) संतांची चित्रे (२) निसर्गचित्रे (३) वारली चित्रे (४) परिसरातील झाडांची (५) पशुपक्षी, जंगली व पाळीव यांची चित्रे (६) पर्यावरणाची माहिती देणारी चित्रे (७) आरोग्यविषयक माहिती देणारी चित्रे

 

,भाषाभ्यास व व्याकरण

(6)* प्रश्न १. 'घरदार' या शब्दासारखे पाठातील जोडशब्द शोधून लिहा

उत्तर : (१) छोट्या-छोट्या (२) चौकोन त्रिकोणाकृती (३) पांढराशुभ्र (४) सात-आठ (५) उभे-आइ (६) जवळ जवळ (७) आगळेवेगळे (८) साध्या साध्या (९) आजकाल (१०) नदीनाले (११) पशुपक्ष (१२) वृक्षवेली (१३) आजूबाजू

(7)प्रश्न २. विरुद्धार्थी शब्द लिहा :

उत्तरे :

नागरीx ग्रामीण

पांढरेशुभ्र x काळेकुट्ट

विकसित xअविकसित 

शुद्धX अशुद्ध

आधारXनिराधार

मूळ Xशेंडा

आदिम x अंतिम

(8)* प्रश्न ३. पुढील शब्दांची फोड करा

उदा

धातुमूर्ती_धातूची_मूर्ती

मृणमूर्ती_मातीची_मूर्ती

पाषाणमूर्ती_पाषाणाची_मूर्ती

सुवर्णमूर्ती_सुवर्णाची_मूर्ती

(9) *. पुढील चित्राचे निरीक्षण करा आणि विचारलेल्या प्रश्नांची उत्तरे लिहा :

(१) चित्रात एकूण किती मुले आहेत ?

 उत्तर:तीन मुले 

(२) चित्रात किती मांजरे आहेत ?

उत्तर:एक मांजर

 (३) मांजराच्या कितीपट मुले आहेत ? 

     उत्तर: तिप्पट मुले

 

(४) घरावर किती कौले आहेत ? 

       उत्तर:अनेक कौले

       

(10)* प्रश्न ५. पुढे दिलेल्या वाक्यांत योग्य विरामचिन्हे घाला: (उत्तर म्हणून पुढील वाक्यांतच योग्य विरामचिन्हे घातली आहेत.)

 (अ) अहमद कुठे गेला आहे?

(आ) ढंग खूप गर्जत होते; पण पाऊस पडला नाही.

(इ) शर्वरी आंबा खाते.

(ई) बापरे! केवढी मोठी ही गुहा । (3) प्रामाणिक, हुशार, मेहनती मुले सर्वांना आवडतात.